نمونه سوالات اندیشه اسلامی دو
۱. دین را تعریف کرده و بنویسید که فطری بودن دین به چه معنا است؟
دین درلغت به معنای فرمانبرداری؛ خضوع؛پیروی؛اطاعت؛تسلیم وجزا
و در اصطلاح؛مجموعه عقاید وقوانین ومقرراتی است كه خداوند از طریق پیامبران برای هدایت وسعادت انسانها نازل فرموده ودارای ابعاد مختلفی نظیر بعد شناختی وآموزهای؛اخلاقی؛فردی؛عبادی؛حكومتی؛اقتصادی ؛حقوقی وجزایی؛احساسی وروانی وآرمانی است.
۲. شریعت ها و مذاهب ، در طول تاریخ ، دارای حقیقت واحد هستند که همان اسلام است ، توضیح دهید.
شریعت ها ومذاهب؛در طول تاریخ؛دارای حقیقت واحدی هستند كه همان اسلام (تسلیم بودن در برابر خدا) است.اختلاف آنها نیز بر حسب درجات كمال است كه در استعدادهای امت های گذشته وآینده ریشه دارد.به تعبیری شرایع مختلف مانند سال های مختلف یك دوره تحصیلی ویا مانند مراحل درمان یك بیماری است. همه مراحل درمانی كه پزشك تجویز می كند؛ دارای هدف مشترك و واحدی است. بی گمان شرایط وزمان وطبیعت بیمار؛چنین مراحلی را اقتضا كرده است. همه این شریعت ها وروش ها؛ راه هایی برای رسیدن به اصول واهداف كلی هستند كه فراخور استعداهای امت ها ومقام انبیا شكل گرفته است.این راه ها مكمل هماند ؛نه نا سازگار با هم. آخرین وكامل ترین شریعت ها نیز شریعت پیامبر گرامی اسلام ( ص) است.
۳. دین امری فطری است؛ به چه معنا است ؟
دین امری فطری است؛بدین معنا كه دین مجموعه اعتقادات واعمالی است كه فطرت وساختار وجود آدمی آن را اقتضا می كند ودر پرورش استعدادهای آدمی مؤثر است. بی شك توحید؛نبوت ومعاد به عنوان عناصر اصلی دین؛اقتضای وجود آدمی است.
معرفت وگرایش به خدا درنهاد آدمی سرشته شده واز آن جدایی ناپذیر است.میل به جاودانه زیستن ومیل به راحتی مطلق كه در عالم آخرت میسر است؛نیز میلی فطری می باشد. این در حالی است كه كلیات تعالیم ودستور های دینی از جمله عبادات وپرستش خداوند ویا فرمان هایی برای تنظیم روابط اجتمایی؛مطابق با فطرت وساختار وجود آدمی است واز این روست كه هر كس از فطرت خود فاصله نگرفته؛با كمال میل به آن گردن می نهد.بنابراین فطری بودن دین؛یعنی مطابق بودن محتوای دین با ساختار وجودی انسان.
۴. سه نشانه بر تحریف کتاب مقدس را نام ببرید.
الف. ناقدان معتقد بودند که کتاب ها، قسمت هایی که درآنها درباره وقایع آینده پیشگویی هایی وجود دارد، بعد از انجام شدن آن وقایع نوشته شده اند
ب. از عهد قدیم برمی آید که در زمان هایی تورات ناپدید شده و بعدها کسانی مدعی یافتن آن شده اند.
ج. در کتاب مقدس صفات بسیار ناپسندی به انبیای الهی نسبت داده شده است که از نظر قرآن، ساحت آنان مبرا از این صفات است. صفاتی نظیر شراب خواری، مستی، دروغگویی، بی غیرتی، شهوت رانی، بی بند و باری، و بی احترامی به پدر و مادر را به انبیای الهی نسبت می دهد.
۵. تشویق اسلام به فراگیری علم چه نقشی در پیشرفت تمدن اسلامی داشت ؟
توصیه و تشویق اسلام به فراگیری علم و دانش در همه عرصه ها عامل مهمی در آشنایی مسلمانان با فرهنگ و دانش تجربی و انسانی است. صنعت کاغذ ، در قلمرو شیمی ، صنعت ، ریاضیات ، پزشکی ، دانشمندان اسلامی همچنین در قلمرو نجوم، جغرافیا، تاریخ نویسی، عقاید و مذاهب، علوم تربیتی و جز اینها پیشگام بودند. در واقع پیشرفت های علمی امروز جهان تا حد بسیاری مرهون کوشش های علمی دانشمندان مسلمان است، اما انحطاط تمدن اسلامی زمانی اغاز شد که مسلمانان از عمل به آموزه های دینی فاصله گرفتند.
۶. برهان ضرورت نبوت را با تکیه برچهارمقدمه سامان دهید.
الف. هدف از آفرینش انسان کمال راستین اوست .
ب. کمال وسعادت واقعی انسان درگرو اختیار و انتخاب شایسته و صحیح است
ج. اختیار وانتخاب صحیح بدون معرفت و شناخت کافی ممکن نیست
د. آگاهی های برخاسته از عقل و حس، در پاسخ به نیازهای انسانی و رسیدن او به سعادت واقعی کافی نیست . درکنار ناتوانی حس تأ کید روی کاستی ها و محدودیت های عقل بشری است که اساس براهین ضرورت نبوت به ویژه برهان فوق براین ادعا استوار است.
۷. آیا با وجود قوه عقل و حس و علوم بشری، به پیامبران الهی نیازی هست؟ آیا عقل و دانش بشری نمیتواند راه سعادت خود را بیابد؟
خدای حكیم انسان را آفرید تا با اختیار خود به كمال و سعادت برسد. زندگی انسان نیز محدود به زندگی این جهانی نیست. پیمودن راه سعادت نیز مستلزم شناخت و آگاهی دقیق نسبت به عوامل اثرگذار در سعادت آدمی است كه بی شك این شناخت از عهده حس و عقل و دانش انسانی بر نمیاید.
در نتیجه خداوند باید راه شناخت دیگری را كه همان تعالیم انبیای الهی است، قرار دهد تا انسان در پرتو شناخت عقل و تعالیم و حیاتی به كمال و سعادت واقعی خود نایل گردد، چرا كه برخلاف حكمت الهی است كه انسان برای تكامل و سعادت خلق شود، اما راه و ابزار سعادت در اختیار او قرار نگیرد.
البته هدف از طرح این مطالب آن نیست كه به طور كلی منكر شناخت صحیح عقلی گردیم. عقل چه بسا به شناختهای صحیحی نایل میگردد، اما نمیتواند اطلاعات كافی در اختیار آدمی قرار دهد. برای مثل، عقل آدمی درك میكند كه عدالت نیكوست، اما تعیین مصداق عدل مثلا درباره ارث زن ومرد بسیار مشكل است. آیا عدالت در تساوی است، یا در اختلاف و در این صورت، میزان آن چگونه است؟
۸. اهداف بعثت انبیا را نام ببرید ؟
- یاداوری فطریات
- آزاد کردن انسان از قید و بندهای نادرست
- دعوت به توحید
- برپایی قسط و عدالت در جامعه بشری
- آشنا کردن مردم با حکمت تعالیم الهی و تزکیه و تطهیر آنان
- بشارت و انذار
- علاج امراض روحی
- به کمال رساندن فضایل اخلاقی
۹. آیا مذاهب و شریعت های مختلف از حقانیت و نجات بخشی یکسانی برخوردارند؟
برای پاسخ به این پرسش سه دیدگاه وجود دارد
الف. حقانیت ونجات بخشی مطلق یک دین( انحصار گرایی)
بر اساس این دیدگاه تنها یک دین حقانیت کامل دارد و بقیه مذاهب هر چند ممکن است ازحقانیت بهره ای داشته باشند، حق مطلق نیستند و پیروان واقعی آن دین حقیقی نیز به طور مطلق اهل نجات اند، اما پیروان سایر مذاهب چنین فرجامی ندارند.
ب. شمول گرایی
شمول گرایی بر آن است که یک دین خاص، حق مطلق است و پیروان آن نجات می یابند، اما پیروان مذاهب دیگر نیز به اندازه انطباق با دین حق می توانند اهل نجات شوند.
ج. کثرت گرایی
بر اساس دیدگاه کثرت گرایی همه مذاهب هم زمان از حقانیت ونجات بخشی یکسان برخوردارند. این دیدگاه، آموزه های گوناگون و گاه متناقض همه مذاهب را به طور یکسان صحیح و همچنین پیروان همه مذاهب را، اهل نجات می داند و تفاوتی بین مذاهب مختلف قائل نیست.
۱۰. با توجه به محدویت و ثبات قوانین اسلامی چگونه می توان حکم همه مسائل را در دوره های تعیین نمود؟
در دین یک سری اصول اساسی وجود دارد که دانشمندان دین با توجه به آن اصول به حل مسایل جدید می پردازند درست همانند مسائل ریاضی که ریاضی دانان می توانند هر مسئله را با توجه به اصول اساسی ریاضیات حل کنند ؛ از آن جمله اند :
الف. حجیت و حکم عقل: اسلام با اعتبار بخشی به احکام صحیح عقلی توانسته است حکم برخی از مسائل را تعیین کند. در روایات اسلامی، حجیت عقل هم طراز با حجیت قرآن و روایات قرار گرفته است. از این رو، عقل یکی از منابع فقه اسلامی است که به مدد آن می توان حکم پاره ای از مسائل را تعیین نمود.
ب. قاعده اهم و مهم: از آنجا که احکام اسلامی، تابع مصالح و مفاسد است و از سویی مصلحت و مفسده چیزها نیز یکسان و مساوی نیست، عالمان اسلامی در برخی موارد باید مصالح و مفاسد را با هم بسنجند و مصلحت کم اهمیت تر را فدای مصلحت مهم تر نمایند. مثلاً از یک سو، در روزگار ما تشریح جسد برای پیشرفت علم پزشکی ضروری شناخته شده است و از سوی دیگر در اسلام جسد و بدن میت مسلمان از احترام خاصی برخوردار است. بنابراین هر دو امر مصلحت است، ولی باید دید کدام مصلحت مهم تر است. آیا پیشرفت و تحقیقت پزشکی که موجب سلامتی هزاران فرد می شود، مهم تر است یا احترام به بدن میت؟
ج. گشوده بودن باب اجتهاد: عالمان دین با استفاده از قرآن، روایات، اجماع و عقل، در پرتو اجتهاد زنده، پویا و مستمر، حکم مسائل و حوادث جدید را استنباط می کنند.
د. پیروی از قواعد حاکمه فقهی: در شریعت اسلام یک سلسله قواعدی نظیر "نفی حرج " و" نفی ضرر" وجود دارد که عالمان اسلامی بسیاری از گره ها را با به کارگیری آنها می گشایند. فقها این قواعد را «قواعد حاکمه » نامیده اند؛ یعنی قواعدی که بر تمامی احکام و مقررات اسلامی چیره اند و بر همه آنها حکومت می کنند. بر پایه این قواعد، هر حکمی از احکام اسلامی که مستلزم حرج و مشقت و ضرر و زیان باشد، برداشته می شود. البته تشخیص مصادیق آن بر عهده عالمان دین است.
۱۱. سکولاریسم چیست و علل و عوامل ظهور آن را بیان کنید ؟
سکولاریسم معلول علل و عوامل مختلف و پرشماری است. برخی مربوط به خود دین مسیح است و برخی مربوط به رخدادها و حوادث تاریخی و اجتماعی برخی دیگر مرتبط با مبانی نظری و معرفتی متعلق به اندیشوران غرب . حال به بعضی از عوامل پیدایش و رشد سكولاریسم اشاره میشود.
الف. محتوای متون دینی مسیحیت (تفكیك دین و دولت)
در متون دینی مسیحیان، شواهد فراوانی بر جدایی دین از حكومت وجود دارد و به جرأت میتوان گفت بذرهای اولیه این اندیشه در همین متون مشاهده میشود. حضرت عیسی(ع) پیشنهاد مردم را برای حاكمیت نپذیرفت و از تشكیل حكومت پرهیز كرد: «و عیسی چون دانست كه میخواهند بیایند او را به زور پادشاه سازند، باز تنها به كوه برآمد.» حضرت عیسی(ع) به پرسش پیلاطس مبنی بر اینكه آیا تو پادشاه یهود هستی؟ پاسخ داد: «پادشاهی من از این جهان نیست.»
ب. فقدان قوانین اجتماعی و حكومتی در مسیحیت
هنگامی یك دین میتواند ادعای حضور و دخالت در صحنه سیاست و اجتماع را داشته باشد كه دارای قوانین و نظام اجتماعی و حكومتی باشد، در حالی كه آیین مسیحیت نه تنها فاقد چنین نظامی است، بلكه مسیحیان كه خود را تا نیمه نخست قرن یكم میلادی موظف به پیروی از دستورات تورات میدانستند، از آن به بعد شریعت موسی(ع) را كه مشتمل بر بعضی احكام اجتماعی بود، نسخ و لغو كردند و عملاً آیین مسیحیت در دستورات فردی و اندك خلاصه شد و این، زمینه رشد سكولاریسم را فراهم ساخت.
ج. فساد مالی و اخلاقی در دستگاه كلیسا
روحیه سادهزیستی و زندگی متوسط كه از نصایح انجیل و آبای كلیسا بود و كلیسا مردم را بدان موعظه و دعوت میكرد، به فراموشی سپرده شد و كشیشان در عمل از راههای مختلف، چون: فروش آمرزشنامه و مقامات دینی، تحریف، همكاری و حمایت از حكومتها و تصرف در اموال و موقوفات كلیسا، به انباشت ثروت روی آورده و به قطب ثروتمند و سرمایهدار جامعه تبدیل شدند.
د. جزمیت، مصونیت و خشونت كلیسا
جزمگرایی و انعطافپذیری، تعصب و نقدناپذیری، اعمال و رفتار خشونتآمیز كلیسا با مخالفان، مثلث شومی است كه چهره واقعی كلیسای قرون وسطا را به روشنی ترسیم میكند. در قرون وسطا جزمگرایی در تار و پود جامعه ریشه دوانده بود. احكام كلیسا باید بدون چون و چرا پذیرفته میشد و مردم باید بدون مطالبه دلیل، در برابر آموزههایی كه از سوی كلیسا اعلام میگردید، تسلیم میشدند و مخالفت با آن، مخالفت با دین به شمار میآمد و محكومیت در پی داشت.
كلیسا نه تنها خود را یگانه مرجع معتبر حكم به صدق و اعتبار آموزهها و باورهای دینی میدانست، بلكه پا را از عرصههای دینی فراتر نهاده، در صحت و سقم اصول و قواعد علمی و طبیعی، خود را صاحبنظر میدانست و بدینوسیله، جزمگرایی خویش را از دین به حوزه علم و فرهنگ نیز گسترداند.
ر. جنبش اصلاح دینی
اقتدارگرایی بیش از اندازه كشیشان و مفسدههای نهاد كلیسا با عكسالعمل مردم، به ویژه دانشمندان و متفكران رو به رو گردید و در نتیجه نهضت اصلاح دینی شكل گرفت. این جریان، منادی خصوصی و شخصیسازی دین و اختصاص قلمرو آن به تنظیم رابطه انسان با خدا و حذف دین از صحنههای اجتماعی و سیاسی بود و در زمینهسازی و رشد و توسعه تفكر سكولاریسم نقش بسزایی داشت.
در رشد و توسعه تفكر سكولاریسم، علل و عوامل دیگری همچون تئوری الهی حكومت امپراتوران، انتقال مقر پاپ از رم به فرانسه، چند پاپی، شورش فرمانروایان بر ضد كلیسا، تشكیكهای جدی در متون مقدس و رشد علم و صنعت نیز سهیم بودهاند.
۱۲. انواع رابطه علم و دين را برشمرده و توضیح دهید.
الف. علم و دین دو شیوۀ بیان یک واقعیت
این دیدگاه بر آن است که گزاره های علمی و دینی، حقایق مشترکی را درباره جهان، اما به دو بیان و شیوه مختلف باز گویند و اگر میان این گزاره ها اختلافی هم باشد، سطحی است که اگر به درستی تحلیل گردند،روشن می شود که در توافق با یکدیگر هستند.
برای مثال، قرآن به صورتی زیبا و لطیف با اشاره به حرکت زمین، آن را به گاهواره تشبیه می کند؛ از این رو که زمین نیز چون گاهواره در حرکت است. دانشمندان علم نجوم مانند کپرنیک، گالیله و کپلر نیز به شیوۀ خاص خود و از طریق روش تجربی به حرکت زمین اشاره می کند.
ب. علم، تایید کنندۀ دین
برپایه این دیدگاه، نظریات علمی پشتیبان آموزه های دینی هستند. به بیانی دیگر هرچه علم، اسرار و قوانین طبیعت را بیشتر کشف کند، انسان به ظرافت ها و پیچیدگی های نظام هستی بیشتر پی می برد و بهتر میتواند به خداوند حکیم و دانا و توانا آگاه گردد.
برای نمونه، خداوند در قرآن می فرماید: ما از هر چیزی جفت آفریدیم و گیاهان را نیز به صورت نر و ماده قرار دادیم. بدین ترتیب قرآن مسئلۀ زوجیت عمومی از جمله زوجیت در گیاهان را چهارده قرن پیش به گونه ای لطیف و زیبا مطرح نموده است. شاید در عصر نزول این آیات، مردم به حقیقت آن آگاه نبوند. اما در قرن هیجدهم میلادی گیاه شناسی سوئدی به نام شارل لینه مسئلۀ زوجیت عمومی را کشف کرد.
ج. علم و دین، مکمل یکدیگر
مطابق این دیدگاه، علم و دین را باید مکمل یکدیگر دانست؛بدین بیان که هر یک جنبۀ خاصی از حقیقت را بررسی می کنند و شناخت کامل حقیقت مستلزم آن است که هر دو نگرش را گردآوریم. مثلاً برای ارزیابی کامل یک شخص ، هم ارزیابی جسمانی و هم ارزیابی اخلاقی لازم است و این دو ارزیابی ما را در شناخت بهتر او یاری می رسانند. همچنین در مورد جهان طبیعت، هم باید نسبت به ساختار طبیعی آن شناخت داشت و هم نسبت به هدف و مبدأ آن. به تعبیر دیگر، علم به پرسش هایی مانند « چه چیزهایی و چگونه رخ می دهند»، بر حسب عواملی که قابل مشاهده تجربی اند، پاسخ می¬دهد ودین نیز با سؤالاتی نظیر« چرا رخ می دهند و هدف و غایت آنها چیست»، سر و کار دارد.
د. ناسازگاری علم و دین
دین و علم دست کم در برخی موارد با هم ناسازگارند و نمی توان هر دو را پذیرفت. برای مثال، نظریه تکامل انسان از حیوانات پست تر نظریه های علمی و نظریه خلقت انسان به همین شکلی که الان وجود دارد، نظریه ای دینی است که قبول یکی از نظریات به منزله رد نظریۀ دیگر است.
ر. جدایی کامل حوزه علم از دین
بر طبق این دیدگاه، حوزه علم از حوزه دین کاملاً جداست و هیچ گونه تعارضی با هم ندارند؛ زیرا تعارض بین دو چیز در صورتی پیش می آیدکه موضوع واحدی داشته باشند و احکام ناسازگاری در مورد آن موضوع به دست دهند. اما در جایی که موضوع و روش و غایت آن دو چیز متفاوت است، بین آنها تعارضی به وجود نمی آید.
۱۳. ختم نبوت بر چه مبانی استوار است؟
الف) جهانی بودن و جاودانگی دین اسلام : آیات فراوان به صراحت دلالت می کنند که دین اسلام دین همه مردم روی زمین است و ویژه قوم و ملت خاصی نیست: و احادیثی هم وجود دارد به این مضمون : «حلال محمد حلال الی یوم القیامه و حرامه حرام الی یوم القیامه» دلالت صریح بر موضوع دارد.
ب) جامعیت دین اسلام : آنچه که از منظر عقل می تواند عدم لزوم نبوت جدید را توجیه کند، گستردگی، جامعیت و فراگیری تعالیم و قوانین آخرین مکتب آسمانی است
۱۴. معنا و ویژگی های امامت را بر شمارید
امام به معنای پیشوا و رهبر از ریشه “ ام” به معنای قصد کردن و توجه نمودن است، چرا که مردم با قصد و توجه خاص به سراغ امام میروند. در قرآن واژه امام اعم از پیشوای صالح و نا صالح است : "یاد کن روزی را که هر گروهی را با پیشوایشان فرا می خوانیم"
امام در اصطلاح متکلمان شیعه کسی است که در مقام جانشین رسول خدا، نسبت به همه امور دینی و دنیوی جامه اسلامی ریاست الهی عام و فراگیر دارد.
بر اساس این تعریف، امام همه منصب ها و شئون پیامبری به جز نبوت را داراست. از این رو، امام باید دارای ویژگی هایی باشد:
1. از جانب خدا نصب گردد،
2. دارای مقام عصمت (پیراستگی از گناه و خطا) باشد، زیرا بدون داشتن عصمت نمیتواند اعتماد مردم را جلب کند و برای مردم الگو باشد و در قلبها و اندیشه های آنان راه یابد. بنابراین امام بدین جهت باید از تمام لغزش ها و خطاها بری باشد تا مردم را به کژی رهنمون نکند.
3. نسبت به همه امور دینی ، علم لدنّی و وسیع و گسترده داشته باشد تا در تبیین این امور و رفع مشکلات علمی و دینی جامعه اسلامی ، نیازمند دیگران نباشد . امام بدون یک چنین علم وسیعی ، نمی تواند خلأیی را که از عدم حضور پیامبر در جامعه اسلامی پدید آمده است پر کند .
۱۵. سیمای جامعه انانی در عصر ظهور را ترسیم کنید.
در عصر ظهور، ظلم و فساد رخت برمی بندد و عدل و قسط جای آن را در همه ارکان و ابعاد جامعه می گیرد که به برخی از مصادیق آن اشاره می کنیم:
- تکامل و اعتلای عقلانیت؛
- .بسط و کمال علم و معرفت وحکمت؛
- تحقق وحدت و صمیمیت؛
- توسعه دیانت و معنویت؛
- تکامل اخلاق؛
- زوال تبعیض و گسترش رفاه عمومی؛
- تحقق آزادی؛
- گسترش صلح جهانی؛
- تحقق عدالت فراگیر جهانی؛
- وفور نعمت و باروری و بازدهی منابع؛
- گسترش امنیت؛
- ارتقای سطح معیشت و ریشه کن شدن فقر؛
- توسعه آبادانی؛
- ارتقای صنعت و فن آوری؛
- صیانت و سلامت محیط زیست؛
- تحقق رضایتمندی مردم؛
- افول دولت های باطل.
۱۶. چه ضرورتی برای تشکیل حکومت در عصر غیبت وجود دارد ؟
تشکیل حکومت در متن دستورات و تعالیم اسلامی است که به دو مورد ازآن اشاره می کنیم:
یک. وحدت مسلمانان بدون حکومت امکان پذیر نیست: اسلام دین وحدت است. خداوند از مسلمانان می خواهد از قرآن پیروی کنند و به ریسمان الهی چنگ زنند و پراکنده نشوند. برای اینکه همه مردم از قرآن پیروی کنند، بی شک باید حکومتی تشکیل شود که احکام قرآن در تمام نظام آن جریان یابد ؛ چرا که قرآن تنها محدود به جنبه های فردی نیست و برای تمام ابعاد زندگی اجتماعی برنامه دارد.
دو. اجرای قوانین اسلام مستلزم تشکیل حکومت است: قوانین اسلام برای ابعاد و نظام های اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی ، قضایی و... وضع شده است: قوانینی که بی گمان عمل به آنها بدون تشکیل حکومت، امکان پذیر نیست. مثلاً اسلام از مسلمانان می خواهد در جامعه، عدالت را در ابعاد مختلف سر لوحه کار خود قرار دهند و با ظلم مبارزه کنند و احکام قضایی اسلام را اجرا نمایند و در حد توان به آمادگی نیروهای مسلح بپردازند. بی شک عدم اجرای احکام اسلامی با خاتمیت دین اسلام ناسازگار است.
۱۷. اهداف و وظایف حکومت ولی فقیه را بیان نمایید.
زمینه چینی تشکیل حکومت جهانی
برقراری عدالت
تخقق برادری و برابری در جامعه
اعتلا بخشی سطح معنویات و فضایل اخلاقی جامعه
ارتقای سطح زندگی مادی و عمران و آبادی جامعه اسلامی
رواج تعیم و تربیت و فرهنگ اسلامی